Lubań

Muzeum w Lubaniu (niem. Lauban)

Historia muzealnictwa w Lubaniu związana jest z wyjątkowym położeniem miasta na styku Śląska i Górnych Łużyc. Dawny Lauban przez stulecia pełnił rolę ważnego ośrodka handlowego i rzemieślniczego, a jego dzieje kształtowały wpływy śląskie, łużyckie, czeskie i saksońskie. Wielokulturowy charakter regionu oraz bogate dziedzictwo historyczne sprawiły, że już na przełomie XIX i XX wieku zaczęto podejmować działania na rzecz ochrony lokalnych zabytków i tworzenia kolekcji muzealnych dokumentujących historię miasta i okolic.

Rozwój miejscowego muzealnictwa wpisywał się w popularny na obszarze Dolnego Śląska i Łużyc nurt muzeów regionalnych typu Heimatmuseum, których głównym celem było dokumentowanie historii „małej ojczyzny” oraz budowanie lokalnej świadomości historycznej. Szczególne znaczenie dla rozwoju muzealnictwa w Lubaniu miała świadomość odrębności historycznej regionu. Choć miasto administracyjnie związane było z prowincją śląską, jego dziedzictwo kulturowe pozostawało silnie powiązane z tradycją łużycką. Muzealne kolekcje dokumentowały więc zarówno historię miasta, jak i specyfikę całego pogranicza śląsko-łużyckiego. W zbiorach znajdowały się eksponaty związane z dawnym rzemiosłem, tkactwem, handlem oraz kulturą codzienną mieszkańców regionu.

Istotnym elementem lokalnej tradycji historycznej była także pamięć o wydarzeniach związanych z wojną trzydziestoletnią oraz późniejszymi konfliktami XVIII wieku. Położenie miasta przy ważnych szlakach komunikacyjnych sprawiało, że wielokrotnie stawało się ono areną działań wojennych. Muzealne zbiory dokumentowały więc również militarne dzieje regionu oraz rozwój dawnych fortyfikacji miejskich. Oficjalne otwarcie lubańskiego muzeum nastąpiło w 1930 roku.

Podobnie jak wiele innych śląskich placówek muzealnych, muzeum w Lubaniu przerwało działalność w wyniku II wojny światowej. W 1945 roku miasto znalazło się w granicach Polski, a dotychczasowa ludność niemiecka została wysiedlona. Powojenne przemiany społeczne i polityczne doprowadziły do zerwania ciągłości wielu dawnych instytucji kulturalnych. Część muzealnych zbiorów uległa rozproszeniu lub zniszczeniu.

Nowy etap rozwoju muzealnictwa rozpoczął się w drugiej połowie XX wieku wraz z organizowaniem polskich instytucji kultury na ziemiach zachodnich. Współczesne Muzeum Regionalne w Lubaniu stało się kontynuatorem dawnych tradycji regionalistycznych miasta. Placówka gromadzi dziś eksponaty związane z historią Lubania, Górnych Łużyc oraz zachodniego pogranicza Dolnego Śląska.