Kłodzko

Muzeum w Kłodzku (niem. Glatz)

Historia muzealnictwa w Kłodzku związana jest z wyjątkowym charakterem ziemi kłodzkiej – regionu przez stulecia pozostającego na styku wpływów śląskich, czeskich i niemieckich. Położone w strategicznym miejscu u stóp Sudetów miasto od średniowiecza pełniło rolę ważnego ośrodka handlowego, administracyjnego i militarnego. Bogata przeszłość Kłodzka, liczne zabytki oraz rozwijające się zainteresowanie regionalizmem sprawiły, że na początku XX wieku pojawiła się potrzeba utworzenia placówki muzealnej dokumentującej dzieje regionu.

Przedwojenne Muzeum Ziemi Ojczystej Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego (niem. Heimatmuseum des Glatzer Gebirgsvereins) powstało w 1906 roku. Placówka była inicjatywą Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego (Glatzer Gebirgsverein), organizacji odgrywającej ogromną rolę w rozwoju turystyki, ochrony krajobrazu i popularyzacji historii ziemi kłodzkiej. Muzeum mieściło się początkowo w refektarzu dawnego klasztoru franciszkanów, a następnie w pomieszczeniach tutejszej twierdzy.

Powstanie muzeum wpisywało się w popularny na przełomie XIX i XX wieku nurt muzealnictwa regionalnego typu Heimatmuseum. Placówki tego rodzaju miały za zadanie dokumentować historię „małej ojczyzny”, chronić lokalne zabytki oraz budować poczucie regionalnej tożsamości. W przypadku ziemi kłodzkiej idea ta miała szczególne znaczenie, ponieważ region wyróżniał się odmienną historią i kulturą na tle reszty Śląska. Przez wieki pozostawał bowiem silnie związany z Czechami i monarchią habsburską, co znalazło odbicie w miejscowej architekturze, religijności i kulturze materialnej.

Zbiory muzealne obejmowały przede wszystkim eksponaty archeologiczne, historyczne i etnograficzne związane z dziejami ziemi kłodzkiej. Gromadzono dawne dokumenty miejskie, militaria, zabytki rzemiosła, numizmaty oraz przedmioty codziennego użytku. Istotną część kolekcji stanowiły także pamiątki związane z rozwojem turystyki sudeckiej i działalnością miejscowych organizacji krajoznawczych. Placówka pełniła jednocześnie funkcję edukacyjną i popularyzatorską, przybliżając mieszkańcom i turystom historię regionu.

Szczególną rolę w działalności muzeum odgrywała sama ziemia kłodzka jako fenomen historyczny i kulturowy. Region ten przez wieki pozostawał miejscem przenikania różnych tradycji narodowych i religijnych. Muzeum dokumentowało więc nie tylko historię miasta Kłodzka, ale również wielokulturowe dziedzictwo całego regionu – od średniowiecznych dziejów hrabstwa kłodzkiego po rozwój uzdrowisk i turystyki w Sudetach.

Działalność muzeum została przerwana przez II wojnę światową. W wyniku działań wojennych część zbiorów uległa rozproszeniu lub zniszczeniu. Po 1945 roku ziemia kłodzka znalazła się w granicach Polski, a region przeszedł ogromne przemiany demograficzne i kulturowe. Wysiedlenie ludności niemieckiej oraz napływ nowych mieszkańców sprawiły, że konieczne stało się budowanie od nowa pamięci regionalnej i zabezpieczanie pozostałości dawnego dziedzictwa.

Współczesne Muzeum Ziemi Kłodzkiej zostało utworzone w 1963 roku jako kontynuator wcześniejszych tradycji muzealnych regionu. Siedzibą placówki stał się dawny konwikt jezuicki – jedna z najcenniejszych historycznych budowli miasta.