Karpacz

Muzeum w Karpaczu (niem. Krummhübel)

Historia muzealnictwa w Karpaczu wyrastała z wyjątkowego charakteru miejscowości położonej u stóp Śnieżki – najwyższego szczytu Sudetów. Dawny Krummhübel, przekształcający się od XIX wieku z niewielkiej osady górskiej w popularny kurort turystyczny, stał się miejscem spotkania wielu tradycji kulturowych: śląskiej, karkonoskiej i sudeckiej. Rozwijający się ruch turystyczny, zainteresowanie folklorem górskim oraz fascynacja przyrodą Karkonoszy stworzyły warunki dla powstania lokalnych inicjatyw muzealnych dokumentujących dziedzictwo regionu..

Choć miejscowe muzealnictwo nie rozwinęło się przed II wojną światową w formie dużej miejskiej instytucji muzealnej, to już na początku XX wieku podejmowano działania mające na celu ochronę i popularyzację lokalnej historii oraz tradycji górskich.

Rozwój muzealnictwa w Karpaczu był ściśle związany z fenomenem odkrywania Karkonoszy jako regionu turystycznego i kulturowego. W XIX wieku Sudety stały się popularnym celem podróży elit europejskich, artystów i przyrodników. Powstawały schroniska górskie, pensjonaty oraz liczne organizacje zajmujące się promocją regionu. Jednocześnie rosło zainteresowanie miejscowym folklorem, legendami karkonoskimi oraz życiem dawnych mieszkańców gór. Szczególną popularność zdobyła postać Ducha Gór – legendarnego władcy Karkonoszy, który stał się jednym z najważniejszych symboli kulturowych regionu.

W pierwszej połowie XX wieku w Karpaczu funkcjonowały prywatne kolekcje i niewielkie ekspozycje związane z historią turystyki, kulturą ludową oraz przyrodą Karkonoszy. Ważną rolę odgrywały także lokalne stowarzyszenia regionalistyczne i towarzystwa górskie, popularyzujące wiedzę o Sudetach. W duchu rozwijającego się na Śląsku nurtu Heimatmuseum starano się dokumentować życie codzienne mieszkańców górskich osad, tradycyjne rzemiosło oraz dawne wyposażenie schronisk i domów karkonoskich.

Szczególne miejsce w historii lokalnego muzealnictwa zajmowała problematyka przyrodnicza. Karkonosze już w XIX wieku uznawano za obszar wyjątkowy pod względem krajobrazowym i geologicznym. Gromadzono minerały, okazy roślin i zwierząt oraz dokumentowano specyfikę karkonoskiego środowiska naturalnego. Rozwijające się muzealnictwo regionalne miało więc nie tylko charakter historyczny, ale również edukacyjny i przyrodniczy.

II wojna światowa oraz powojenne zmiany granic doprowadziły do głębokich przemian społecznych w Karpaczu. Dotychczasowa ludność niemiecka została wysiedlona, a miejscowość zaczęli zasiedlać nowi mieszkańcy przybywający z różnych części Polski. W nowych realiach konieczne stało się budowanie od podstaw nowej narracji o historii regionu oraz zachowanie materialnych śladów dawnej kultury karkonoskiej.

W drugiej połowie XX wieku rozwój muzealnictwa w Karpaczu nabrał nowego charakteru. Powstawały placówki poświęcone historii sportów zimowych, turystyki górskiej oraz kulturze regionu. Szczególną popularność zdobyło Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu, utworzone w 1974 roku. Instytucja ta przejęła rolę głównego ośrodka dokumentującego historię zdobywania Karkonoszy, rozwój narciarstwa oraz dzieje miejscowości jako jednego z najważniejszych polskich kurortów górskich.