Baborów

Muzeum w Baborowie (niem. Bauerwitz)

Historia muzealnictwa w Baborowie należy do najbardziej niezwykłych przykładów oddolnych inicjatyw regionalnych na Śląsku. W przeciwieństwie do wielkich muzeów miejskich tworzonych przez samorządy lub środowiska akademickie, miejscowe muzeum powstało dzięki pasji jednego człowieka – grabarza Konstantina Moslera, który z ogromnym zaangażowaniem zaczął dokumentować historię swojego miasta i okolic. Jego działalność pokazuje, że rozwój śląskiego muzealnictwa pierwszej połowy XX wieku nie był wyłącznie domeną elit, lecz często wynikał z autentycznej potrzeby ochrony lokalnej pamięci historycznej.

Baborowska „kolekcja starożytności” została udostępniona publicznie w 1924 roku. Mieściła się ona w prywatnym domu przy dzisiejszej ul. Dąbrowszczaków i zaliczyć ją można do niewielkich muzeów regionalnych typu Heimatmuseum, licznie rozwijających się wówczas na obszarze Górnego Śląska.

Założycielem muzeum był Konstantin Mosler – miejscowy grabarz, który przez lata gromadził różnego rodzaju przedmioty związane z historią Baborowa i okolicznych miejscowości. Jego zainteresowania obejmowały zarówno zabytki archeologiczne, jak i przedmioty codziennego użytku, dokumenty, dawne narzędzia czy elementy lokalnego rzemiosła. W czasach, gdy wiele historycznych przedmiotów ulegało zniszczeniu lub trafiało na śmietnik, Mosler dostrzegał w nich świadectwa przeszłości wymagające ochrony.

Muzeum w Baborowie posiadało charakter typowo regionalny. W jego zbiorach znajdowały się eksponaty związane z historią miasta, rolnictwem, rzemiosłem oraz życiem codziennym mieszkańców pogranicza śląsko-morawskiego. Gromadzono również przedmioty archeologiczne odnajdywane w okolicy, stare fotografie, dokumenty i elementy wyposażenia dawnych gospodarstw domowych. Placówka stanowiła swoisty „skarbiec lokalnej pamięci”, tworzony bardziej z pasji niż z profesjonalnych założeń muzeologicznych.

Działalność placówki przypadła na okres szczególnych napięć politycznych i narodowościowych na Górnym Śląsku. Choć Baborów pozostał po I wojnie światowej w granicach Niemiec, cały region pozostawał obszarem rywalizacji politycznej i kulturowej. Muzea regionalne często stawały się narzędziem budowania określonych narracji historycznych, jednak w przypadku placówki Moslera dominował przede wszystkim autentyczny regionalizm i potrzeba zachowania lokalnej tradycji.

II wojna światowa oraz powojenne zmiany granic doprowadziły do kresu działalności muzeum. W 1945 roku Baborów znalazł się w granicach Polski, a dotychczasowa ludność niemiecka została wysiedlona. Podobnie jak wiele innych niewielkich muzeów regionalnych na Śląsku, placówka przestała istnieć, a część zbiorów uległa rozproszeniu lub zniszczeniu.